KAZAKİSTAN

Kazakistan, resmi adıyla Kazakistan Cumhuriyeti, topraklarının büyük bölümü Orta Asya'da, küçük bir bölümü ise Doğu Avrupa'da bulunan denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Kuzey ve batıda Rusya, doğuda Çin, güneydoğuda Kırgızistan, güneyde Özbekistan, güneybatıda Türkmenistan ile sınır komşusudur ve Hazar Denizi kıyısına sahiptir. Başkenti Astana, en büyük şehri ve önde gelen kültür ve ticaret merkezi ise Almatı'dır (1997 yılına kadar başkentti). Kazakistan, dünyanın dokuzuncu en geniş ülkesidir ve denize kıyısı olmayan en geniş ülkedir. Tepeli platolar ve ovalar geniş topraklarının yaklaşık yarısını oluştururken, alçak araziler başka bir üçte birini oluşturmaktadır. Ülkenin güney ve doğu sınırları dağlık bölgelerden oluşmaktadır. Kazakistan'ın nüfusu 20 milyondur ve dünyada en düşük nüfus yoğunluklarından birine sahip olup, 6 /kilometrekare (16.000.000 kişi/sq mi) den daha azdır. Kazaklar ülkenin çoğunluğu oluştururken, etnik Ruslar önemli bir azınlık oluşturmaktadır. Laik bir ülke olan Kazakistan Müslüman çoğunluklu bir ülkedir ve azınlık Hristiyan topluluğuna sahiptir. Kazakistan, Paleolitik çağdan beri iskân edilmiştir. Antik çağda, Sakalar, Massagetler ve İskitler gibi çeşitli göçebe halk bölgeyi hakimiyeti altına almış, Ahamenişler ise ülkenin güneyine doğru genişlemiştir. Türk göçebe halkları 6. yüzyıldan itibaren bölgeye girmiştir. 13. yüzyılda, bölge Cengiz Han döneminde Moğol İmparatorluğu tarafından fethedilmiştir. İmparatorluğun ardılı Altın Orda'nın 15. yüzyılda dağılmasının ardından, Kazak Hanlığı kabaca, modern Kazakistan'a karşılık gelen bir alan üzerinde kurulmuştur. 18. yüzyıla kadar, Kazak Hanlığı üç jüz (kabile bölümleri) halinde parçalanmış olup, bunlar Rus İmparatorluğu tarafından kademeli olarak fethedilmiştir. 19. yüzyılın ortasına gelindiğinde, tüm Kazakistan Rus yönetimi altına girmiş konumdaydı. 1917 Ekim Devrimi'ni müteakip Rus İç Savaşı'nın ardından, Sovyetler Birliği'nin bir özerk cumhuriyeti haline gelmiştir. Statüsü 1936'da birlik cumhuriyetliğine yükseltilmiştir. Sovyet hükûmeti bölgeye etnik Ruslar ve diğer etnik grupları yerleştirmiştir. Bu durum Sovyet döneminde etnik Kazakların azınlık durumuna gelmesine neden olmuştur. Kazakistan, 1991'deki Sovyetler Birliği'nin dağılması sırasında birlikten bağımsızlığını ilan eden son ülke olmuştur. Kazakistan, Orta Asya'da bölgenin GSYİH'sının %60'ını oluşturmakta olup bölgede hem ekonomik olarak hem de siyasi olarak egemen konumdadır. Bu ağırlıklı olarak ülkenin petrol ve gaz endüstrisi aracılığıyla gerçekleşmektedir; ayrıca devasa mineral kaynaklarına sahip olup, demir ve gümüş üretiminde dünyanın en yüksek üreticilerinden arasında yer almaktadır. Kazakistan ayrıca bölgede en yüksek İnsan Gelişmişlik Endeksi sıralamasına sahiptir. Üniter anayasal cumhuriyet olan Kazak hükûmeti istibdadçıdır. Bununla birlikte, 2019'da ülkeyi bağımsızlıktan bu yana yöneten Nursultan Nazarbayev'in istifasından sonra ülkede, demokratikleşme ve siyasi reform konusunda kademeli çabalar yaşanmıştır. Kazakistan, Birleşmiş Milletler, Dünya Ticaret Örgütü, Bağımsız Devletler Topluluğu, Şanghay İşbirliği Örgütü, Avrasya Ekonomik Birliği, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü, AGİT, İslam İşbirliği Teşkilatı, Türk Devletleri Teşkilatı ve TÜRKSOY'a üye devlet olup, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi'nde Özel Misafir statüsüne sahiptir.